Begrijpend leestoetsen (CITO) afnemen bij leerlingen met dyslexie

Gezamenlijke publicatie van:

www.masterplandyslexie.nl            www.cito.nl           www.stichtingdyslexienederland.nl

Toetsen van begrijpend lezen bij dyslectische leerlingen
 
Uit vele reacties blijkt dat scholen, zorgverleners en ouders moeite hebben met de procedure rond
het toetsen van begrijpend lezen bij dyslectische kinderen. De standaard-richtlijnen vanuit Cito en
de instructie en de handhaving door de Inspectie worden voor het toetsen van kinderen met een
ernstige vorm van dyslexie vaak als te strikt ervaren. Er is echter een verantwoorde manier voor
scholen en Inspectie om hulpmiddelen bij toetsing in te zetten. Dit document wil hierover meer
duidelijkheid geven.
 
De zwakke technische leesvaardigheid van dyslectische leerlingen geeft vaak aanleiding tot inzet
van hulpmiddelen, zoals auditieve ondersteuning (bijvoorbeeld via voorleessoftware) bij het lezen
van teksten in de dagelijkse lespraktijk. Op deze manier worden de ernstige technische
leesproblemen enigszins gecompenseerd en kunnen kinderen met dyslexie toch op een relatief
snelle manier tot een redelijk niveau van tekstbegrip komen. Nu is het de vraag of bij toetsen voor
begrijpend lezen de zwakke technische leesvaardigheid ook gecompenseerd mag worden.
 
Cito adviseert om in principe geen hulpmiddelen toe te staan bij het afnemen van de toetsen uit het
Cito Volgsysteem primair en speciaal onderwijs. Hiervoor worden twee redenen genoemd:
a) Bij inzet van hulpmiddelen bij het afnemen meten de toetsen niet meer precies dat
waarvoor ze bedoeld zijn. Zo is de maat voor begrijpend lezen een combinatie van de mate
van taalbegrip en de mate van technische leesvaardigheid. Bij compenseren voor de
technische leesvaardigheid, bijvoorbeeld door het voorlezen van de tekst, verandert
daarmee ook de interpretatie van de toetsscore voor begrijpend lezen.
b) De resultaten van leerlingen op de toets zijn bij aangepast toetsen niet meer af te zetten
tegen een landelijke normgroep; alleen de vordering van de leerling ten opzichte van
zichzelf bij een eerdere meting kan worden vastgesteld.
 
Het lijkt er op dat dit advies geleid heeft tot schoolbeleid en Inspectierichtlijnen die aangeven dat
een hulpmiddel of voorlezen nooit wordt toegestaan. De Inspectie geeft in sommige gevallen ook
actief uitvoering aan het toezicht op dit beleid.
 
 
Deze interpretatie van het advies is echter niet juist. Ook Cito onderschrijft dat scholen soms
bewust de keuze maken om de afnamecondities verder aan te passen dan voor de validiteit en
betrouwbaarheid van de uitkomsten gewenst is en dat dit geen probleem hoeft te zijn mits de
gebruikers zich dan goed realiseren dat de consequentie is dat de uitkomsten geen valide en
betrouwbare meting geven van de vaardigheid waarvoor deze is ontwikkeld. Cito benadrukt dat het
in die gevallen belangrijk is de gewijzigde afnamecondities goed vast te leggen én ook te
communiceren naar derden die de resultaten willen gebruiken (bijvoorbeeld een nieuwe school of
een orthopedagoog) zodat de uitkomsten goed geïnterpreteerd kunnen worden.  
 
Welke aanpassingen zijn er voordat wordt overgegaan op gebruik van hulpmiddelen bij het
toetsen?
In de flyer van Cito ‘Het afnemen van toetsen bij leerlingen met dyslexie’
<http://www.cito.nl/~/media/cito_nl/files/primair%20en%20speciaal%20onderwijs/cito_flyer_afneme
n_toetsen_dyslexie.ashx> wordt aangegeven welke aanpassingen toegepast mogen worden
zonder dat de resultaten te sterk beïnvloed worden. Het gaat hierbij om:
- meer tijd geven om de toets te maken;
- de toets in meerdere delen afnemen
- het vergroten van de te lezen tekst van A4 naar A3
- een toets van een lager niveau afnemen dan de standaard toets van het afnamemoment,
het toetsen op maat.
Voor meer informatie over deze specifieke mogelijkheden wordt verwezen naar de Cito-uitgave
‘Wegwijzer toetsgebruik bij leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften’.
<http://www.cito.nl/~/media/cito_nl/files/primair%20en%20speciaal%20onderwijs/cito_wegwijzer_to
etsgebruik_specifieke_onderwijs_behoeften.ashx>
 
Wanneer kan overgegaan worden het gebruik van compenserende hulpmiddelen?
In uitzonderlijke gevallen kan het zinnig of zelfs noodzakelijk zijn om een toets onder aangepaste
condities af te nemen. Heel specifiek hebben we het dan over leerlingen met ernstige dyslexie
vanaf groep 5, die in het onderwijs ook al gebruikmaken van voorleessoftware of andere
aanpassingen en die onvoldoende in staat zijn een tekst zelfstandig technisch te doorgronden.  
Bij leerlingen met ernstige dyslexie kan de technische leesvaardigheid namelijk zo zwak zijn, dat
dit de score op een toets voor begrijpend lezen volledig bepaalt. Deze score is daarmee niet meer
informatief, de toets meet in dat geval ook niet wat hij moet meten nl. het concept ‘begrijpend lezen
van tekst’. Bij sommige leerlingen is de technische leesvaardigheid zo zwak dat zij helemaal niet
aan tekstlezen toekomen. Afname van de toets voor begrijpend lezen wordt daarmee onmogelijk of
zeer belastend voor de leerling. Ook vergelijking met de normgroep levert in dat geval niet meer
informatie op, omdat de leerling blijvend in de laagste normgroep scoort.
 
Als uit de dagelijkse lespraktijk blijkt dat de dyslectische leerling wel tot ‘tekstbegrip’ (informatie
afleiden uit geschreven teksten) komt met inzet van compenserende hulpmiddelen, kan het zinnig
zijn om zicht te krijgen op de mate van tekstbegrip en de ontwikkeling daarvan. Bij ernstig
dyslectische leerlingen ligt het immers voor de hand dat in hun verdere schoolloopbaan (in de
bovenbouw van het PO en verder in het voortgezet onderwijs) veel van de informatie uit
geschreven bronnen met inzet van hulpmiddelen verworven zal moeten worden. Om zicht te
krijgen op deze mate van tekstbegrip is het nuttig om de toets voor begrijpend lezen in
voorgelezen vorm of met auditieve of andere ondersteuning af te nemen. Hierbij wordt aanbevolen
om die ondersteuning te kiezen die in de dagelijkse lespraktijk ook al wordt gebruikt. Dit moet
echter wel altijd worden vastgelegd in een rapportage, zodat ook derden weten hoe de uitkomsten
geïnterpreteerd kunnen worden. 
 
Voorwaarden voor rapportage van de aangepaste toetsafname 
• De aangepaste afnameconditie wordt concreet omschreven en met onderbouwing vastgelegd.
• In de onderbouwing wordt aangegeven welke hulp gegeven wordt om het probleem met
technisch lezen te verminderen of wordt aangegeven op basis van welke hulp wordt
geconcludeerd dat het kind een voldoende niveau van technisch lezen niet zal bereiken. 
 
Gedeelde verantwoordelijkheid
Alle betrokkenen -- ouders, school, zorgverleners en Inspectie -- hebben een taak in het
voorkomen van overmatig of onjuist gebruik van aanpassingen. De mogelijkheid is slechts bedoeld
voor die leerlingen bij wie sprake is van ernstige dyslexie en van wie aannemelijk gemaakt kan
worden dat zij  niet goed op de gangbare wijze getoetst  kunnen worden. Scholen dienen hier zelf
verantwoord mee om te gaan en de Inspectie heeft een taak om hier op toe te zien.
 
 
 Bron: www.masterplandyslexie.nl
 

Gastenboek

  • 08-02-2017 - Weet iemand hier waar je je opnieuw kan laten testen...  lees meer
  • 25-01-2017 - Hi,

    Mijn dochter zou graag deze enquete gebruiken bij haar spreekbeurt...  lees meer
  • 14-11-2016 - Beste Terry,
    Bedankt voor de snelle service (als een echte...  lees meer
Plaats een bericht
© 2014 - 2017 De Dyslexie-Express | sitemap | rss | webwinkel beginnen - powered by Mijnwebwinkel
Deze website maakt gebruik van cookies. Accepteren Meer informatie
Wat is een cookie? Een cookie is een klein tekstbestand dat bij je bezoek aan een website naar je computer wordt gestuurd. Zowel deze website als andere partijen kunnen cookies plaatsen. Waar worden cookies voor gebruikt? Deze website gebruikt cookies om het gebruiksgemak en de prestaties van de website te verbeteren. Met behulp van cookies zorgen we er onder andere voor dat je bij een bezoek aan onze site niet steeds dezelfde informatie ontvangt of moet invoeren. Cookies maken het surfen op de site dus een stuk prettiger. Er bestaan verschillende typen cookies. Deze website maakt gebruik van permanente cookies en sessie cookies. Permanente cookies: Hiermee kan de website speciaal op jouw voorkeuren worden ingesteld. Bijvoorbeeld om jouw toestemming tot het plaatsen van cookies te onthouden. Hierdoor hoef je niet steeds jouw voorkeuren te herhalen waardoor je tijd bespaart en gemakkelijker door de webwinkel navigeert. Permanente cookies kun je verwijderen via de instellingen van je browser. Sessie cookies: Met behulp van een sessie cookie kunnen we zien welke onderdelen van de website je met dit bezoek hebt bekeken. Wij kunnen de webwinkel daardoor zoveel mogelijk aanpassen op het surfgedrag van onze bezoekers. Deze cookies worden automatisch verwijderd zodra je jouw browser afsluit. Met welk specifiek doel plaatst deze website cookies? Deze website plaatst cookies om de volgende redenen: Winkelwagen (functionele cookie): Onthouden welke producten in je winkelmandje liggen. Zonder deze cookie kun je geen producten bestellen of in je winkelmandje plaatsen. Cookiekeuze (functionele cookie): Onthouden of je ons toestemming hebt gegeven tot het plaatsen van cookies. Google Analytics (tracking cookie): Meten hoe je de website gebruikt en hoe je ons hebt gevonden en hier met rapportages inzicht in proberen te verkrijgen. Facebook (Social Media cookie): Met deze cookie is het mogelijk om onze Facebook pagina te 'liken'. Deze button werkt door middel van code die van Facebook zelf afkomstig is. Twitter (Social Media cookie): Met deze cookie is het mogelijk om onze Twitter pagina te volgen. Deze button werkt door middel van code die van Twitter zelf afkomstig is. Hoe kan ik cookies beheren of verwijderen? Meestal kunnen cookies worden beheerd, bewerkt en verwijderd via je browser. Meer informatie over het in- en uitschakelen en het verwijderen van cookies kan je vinden in de instructies en/of met behulp van de Help-functie van jouw browser.